Archiwum Emigracji, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu

Archiwum Emigracj, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu

(The Archives of Polish Emigration)
Biblioteka Uniwersytecka, ul. Gagarina 13
87-100 Toruń
tel. 56 611 43 91
email: Archiwum@bu.umk.pl

https://www.bu.umk.pl/Archiwum_Emigracji/

wstęp bezpłatny
wtorek: 10.00-18.00
środa – czwartek: 09.00–15.00
Korzystanie po wcześniejszym umówieniu się e-mail.

Kierownik: dr hab. Mirosław A.Supruniuk, starszy kustosz dyplomowany

Pracownicy:
mgr Joanna Krasnodębska, kustosz dyplomowany
mgr Izabela Maćkowska, kustosz
mgr Grażyna Kwaśnik, kustosz
mgr Konrad Turzyński, starszy bibliotekarz

ARCHIWUM EMIGRACJI, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu

Samodzielna pracownia archiwalno-badawcza w Bibliotece Uniwersyteckiej w Toruniu, powołana do życia w 1994 roku. Archiwum Emigracji groma­dzi spuścizny emigracyjnych pisarzy, publicystów i wydawców oraz ludzi nauki, kultury i sztuki. Gromadzi archiwa instytucji emigracyjnych: re­dakcji czasopism, oficyn wydawniczych i księgarskich oraz ins­ty­tucji kultu­ral­no-społecznych działających w XX w.: teatrów, zespołów muzycznych, związków kombatanckich, galerii sztuki, rozgłośni radiowych i innych. Ponadto: pamiątki, przedmioty kultury materialnej (mundury, biała broń, odznaczenia, medale, memorabilia), księgozbiory. W latach 1994-2019, dzięki pomocy wielu wybitnych osobistości polskiego wychodźstwa (przede wszyst­kim Stefanii Kos­sow­skiej i Jerzego Giedroycia) i zaufaniu, jakie z czasem zdo­było, Archi­wum Emig­racji pozyskało ponad 450 kolekcji archiwalnych, bib­lio­tecznych i artystycznych z ca­łe­­go „polskiego” świata, stając się najważniejszym ośrod­kiem w Pol­sce dokumen­tującym dorobek kulturalny wychodźstwa polskiego w XX w.  Najcenniejszą kolekcją archiwalną jest archiwum tygodnika literackiego „Wiadomości” (Londyn 1946-1981). Jest to największe i najbogatsze archiwum emigracyjne w Polsce. Wśród innych kolekcji są zespoły dokumentów i pamiątek: Księgarni Libella i Galerie Lambert (Paryż), Teatru „Syrena” (Londyn); Wydawnictwa Książnica Polska (Glasgow), SPK w Niemczech, PolishScandinavian Research Institute (Kopenhaga), Chóru „Dana” (USA), Drian Gallery (Londyn) oraz ponad 400 archiwów pisarzy, dziennikarzy, publicys­tów, artystów, ludzi teatru, muzyki i radia oraz wybitnych osobistości życia społeczno-kultu­ralnego wychodźstwa polskiego po 1939 roku oraz badaczy emigracji, takich jak: Miriam Akavia, Konstanty Brandel, Zdzisław Broncel, Józef Bujnowski, Michał Chmielowiec, Juliusz Englert, Stanisłąw Frenkiel, Natan Gross, Wacław Iwaniuk, Konstanty A. Jeleński, Jadwiga Jurkszus-Tomaszewska, Tamara Karren, Stefania Kos­sowska, Ja­nina Kościałkowska, Jan Marian Kościałkowski, Jan Kott, Janusz Kowalewski, Irena Krzywicka, Witold Leitgeber, Leo Lipski, Mela Muter, Marek Oberlaender, Jerzy Pietrkiewicz, Tadeusz Polanowski, Janusz Poray-Biernacki, Zofia Romanowiczowa, Juliusz Sakowski, Olga Scherer, Henryk Skolimowski, Wojciech Skalmowski, Felicjan Sławoj Składkowski, Władysław R. Szomański, Stanisław Szukalski, Wiktor Trościanko, Leopold Tyrmand, Jan Ulatowski, Wojciech Wasiutyński, Tadeusz Wittlin, Stanisław Wujastyk, Paweł Zaremba, Władysław Żeleński. Archiwum posiada także Bibliotekę Marii i Józefa Czapskich, Bibliotekę Polską z Coventry i kilkanaście historycznych księgozbiorów. Szczególnie cenny jest zespół akt i dokumentów dotyczących polskiego życia artystycznego na emigracji. Osobnym, bezcenny zespołem jest warsztat drukarski Oficyny Stanisława Gliwy: maszyny drukarskie i kaszty z czcionkami.
Archiwum Emigracji rozwija badania nad dorobkiem nauki, kultury i sztuki emigracyjnej. Efektem tych badań są konferencje, seminaria, publikacje naukowe i wystawy. Od 1995 roku wydawana jest seria opracowań pn. „Archiwum Emigracji. Źródła i ma­teriały do dziejów emigracji polskiej po 1939 roku”, pod redakcją S. Kossowskiej i M. A. Supruniuka. Ukazało się ponad 70 tomów. Archiwum Emigracji wydaje ponadto drugą serię: „literacką”, w której publiko­wana jest beletrystyka, poezja, eseistyka, felietonistyka oraz krytyka literacka powstała na obczyźnie. Osobno drukowane są dzieła Jerzego Pietrkiewicza i Danuty Mostwin. Wiele książek ukazuje się publikacje poza seriami: albumy, bibliografie, katalogi sztuki.
W roku 1998 zaczęło ukazywać się czasopismo naukowe pn. „Archiwum Emigracji. Jest ono miejscem dyskusji młodych krajowych badaczy studiujących historię emigracji z twórcami kultury i uczestnikami życia literackiego i społeczno-kulturalnego na wychodźstwie. „Archiwum Emigracji” jest jedynym w Polsce czasopismem w całości poświęconym studiom nad różnymi aspektami kultury polskiej na obczyźnie w XX wieku. Od 2014 roku dotyczy także emigracji z Europy Środkowej.
Od 2000 roku „Archiwum Emigracji” przyznaje nagrodę za najlepszą pracę magisterską i doktorską  poświęconą emigracji. Celem Nagrody jest promocja podstawowych badań naukowych nad różnorodnymi zagadnieniami związanymi z dziejami i dorobkiem wycho­dźstwa polskiego. Przyznawana jest za wybitne prace z dziedzin: literaturoznawstwo, historia, historia kultury i socjologia oraz historia sztuki. Potrzebę takiej nagrody dostrzegli również wybitni emigranci, którzy zgodzili się sprawować nad nią opiekę jako Honorowa Kapituła: Józef Bujnowski, Maria Danilewicz Zielińska, Andrzej S. Ehrenkreutz, Jerzy Gied­royc, Gustaw Herling-Gru­dziń­ski, Leszek Kołakowski, Stefania Kossowska, Jan Kott, Jerzy Krzywicki, Jerzy R. Krzyżanowski, Danuta Mostwin, Olga Scherer i Tymon Terlecki. Fundatorem pierwszych Nagród był Tadeusz Walczak, później ciężar finansowania nagród przejął Senat RP.
Zbiory Archiwum Emigracji są stale powiększane i uzupełniane, a na­pływające materiały archiwalne porządkowane i opracowywane. Nie wszystkie dokumenty są jed­nak udostępniane; niektórzy ofiarodawcy zastrzegli sobie możliwość decydowania, kie­dy materiały przez nich ofiarowane dostępne będą czytelnikom. Respektujemy ich warunki.

dr hab. Mirosław A. Supruniuk