O STOWARZYSZENIU

Geneza powstania w Polsce pierwszego stowarzyszenia zrzeszającego muzea działające w strukturach wyższych uczelni sięga 2012 roku. Wówczas to projekty i zamysły muzealników uczelnianych, jawiące się do tej pory w sferze wyłącznie wirtualnych idei, zaczęły przekształcać się w realne działania. Pewnego rodzaju iskrą stała się współpraca między dr. Hubertem Kowalskim z Muzeum Uniwersytetu Warszawskiego, dr Magdaleną Grassmann z Muzeum Historii Medycyny i Farmacji Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku i dr. Markiem Bukowskim z Muzeum Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego. W wyniku prowadzonych rozmów, skala rozpropagowywania idei Stowarzyszenia zataczała coraz szersze kręgi. W czerwcu 2012 roku doszło do pierwszego spotkania przedstawicieli polskich muzeów uczelnianych. Funkcję gospodarza spotkania przyjął na siebie dr Andrzej Ulmer – kierownik Muzeum Politechniki Warszawskiej. Na zaproszenie odpowiedzieli muzealnicy z Białegostoku, Poznania, Krakowa, Gdyni, Gdańska i Warszawy. W trakcie pierwszego spotkania dyskutowano na temat możliwości prowadzenia wspólnych działań i zacieśnienia współpracy pomiędzy jednostkami. Rezultatem rozmów było powołanie nieformalnego projektu „Muzea Uczelniane”. Do kolejnego spotkania doszło w murach Uniwersytetu Warszawskiego.

Skutkiem prowadzonych obrad było uruchomienie strony internetowej muzeauczelniane.pl. Równocześnie z powstaniem strony zapoczątkowane zostały prace nad wspólną objazdową wystawą planszową zatytułowaną „Muzea Uczelniane – Jesteśmy”. W ten sposób zebrany został materiał prezentujący działalność oraz zbiory poszczególnych muzeów (wówczas jeszcze kilkunastu). Główną ideą ekspozycji stało się rozpropagowanie muzeów uczelnianych na terenie całego kraju. Wystawa rozpoczęła swoją podróż po miastach Polski w listopadzie 2013 roku. Prezentowana była w siedzibach muzeów uczelnianych m.in. w Warszawie, Białymstoku, Gdańsku, Gdyni, Poznaniu, Rzeszowie, Opolu, Krakowie. Ekspozycji towarzyszyła broszura prezentująca dziedzictwo akademickie pierwszych uczelni, które zgłosiły swój akces do Stowarzyszenia. W późniejszym czasie wydano angielską wersję przewodnika po muzeach akademickich. Materiały te są dostępne na niniejszej stronie.

Rok po pierwszym spotkaniu, w Muzeum Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie doszło do czwartego już zjazdu grupy roboczej przedstawicieli muzeów uczelnianych. Na zaproszenie kustosz mgr Karoliny Grobelskiej udział w nim wzięli dr hab. prof. UKSW Piotr Majewski, dyrektor Narodowego Instytutu Muzealnictwa i Ochrony Zbiorów, oraz dr hab. prof. ASP Dorota Folga-Januszewska, przewodnicząca Polskiego Komitetu Narodowego ICOM. Wspólne doświadczenia przedstawicieli akademickich jednostek muzealnych po dwóch latach działań w ramach projektu spowodowały podjęcie w dniu 28 maja 2014 roku decyzji o powołaniu Stowarzyszenia Muzeów Uczelnianych.

Najważniejszym celem Stowarzyszenia jest działalność na rzecz rozwoju muzeów uczelnianych oraz zachowania dziedzictwa akademickiego poprzez jego ochronę, upowszechnianie, promocję, a także wspieranie gromadzenia, dokumentowania i konserwacji zabytków, inicjowanie i prowadzenie badań naukowych. Prowadzona jest szeroko zakrojona działalność informacyjna, propagująca ideę muzealnictwa uczelnianego na terenie Polski, jak też poza jej granicami.

W 2015 roku przedstawiciele Stowarzyszenia wzięli udział w I Kongresie Muzealników w Łodzi. Stowarzyszenie prowadzi stałą współpracę z Narodowym Instytutem Muzealnictwa i Ochrony Zbiorów mającą na celu popularyzację idei kolekcji uczelnianych, zwrócenie uwagi na ich szczególną specyfikę, jak również na stałe podnoszenie poziomu merytorycznego muzeów uczelnianych i ich pracowników. O idei i działalności Stowarzyszenia jego członkowie informują również podczas licznych konferencji naukowych i wyjazdów szkoleniowych. W sierpniu 2015 roku nawiązano współpracę z muzeami uniwersyteckimi w północnych Włoszech. Już wcześniej informację o współpracy polskich muzeów uczelnianych i idei powołania organizacji je stowarzyszającej przedstawiono podczas obrad Zgromadzenia Generalnego European Academic Heritage Network UNIVERSUEM (w Walencji w 2013 i Hamburgu w 2014 roku). Ponadto działalność Stowarzyszenia została zaprezentowana na forum obrad UMAC (University Museums and Collections) i na ich stronach internetowych.

Idea powołania Stowarzyszenia skupiającego wąskie grono muzealników uczelnianych w Polsce jest doceniana przez różne środowiska naukowe i kulturalne. W 2015 roku Stowarzyszenie odebrało wyróżnienie w kategorii „Najlepszy muzealny projekt otwarty” w IX konkursie „Mazowieckie Zdarzenia Muzealne – Wierzba” organizowanym przez Mazowiecki Oddział Stowarzyszenia Muzealników Polskich.

W dniach 19–20 maja 2016 roku odbyła się I Ogólnopolska Konferencja Muzeów Uczelnianych w Pałacu w Nieborowie (oddziale Muzeum Narodowego w Warszawie). Na spotkanie przybyło 45 przedstawicieli muzeów z całej Polski reprezentujących 26 instytucji. W trakcie pierwszego dnia delegaci zaprezentowali swoje jednostki w krótkich wystąpieniach, przedstawiając historię instytucji, ich rozmiary, specyfikę zbiorów, działalność, wyzwania badawcze oraz problemy organizacyjne. Rozpoznano wspólny dla większości jednostek rys funkcjonowania – wiele muzeów uczelnianych dopiero wypracowuje sobie pozycję na uczelniach, pozostając na pograniczu między ars (szeroko rozumiane sztuka i kultura) a educatio (pełnienie odpowiedniej roli w strukturze uniwersyteckiej/akademickiej). Wśród prezentowanych muzeów znalazły się zarówno niewielkie placówki, jak i instytucje zatrudniające kilkudziesięciu pracowników. Drugiego dnia konferencji odbyło się przeprowadzone przez NIMOZ szkolenie „Podstawy digitalizacji i prowadzenia projektów digitalizacyjnych w muzeach”. Obrady zakończyły się zwiedzaniem pałacu w Nieborowie i ogrodu w Arkadii.

W 2017 roku Stowarzyszenie Muzeów Uczelnianych zrealizowało projekty zakreślone jeszcze szerzej. Zorganizowana w dniach 22–24 listopada 2017 w Krakowie (Uniwersytet Jagielloński, Akademia Górniczo-Hutnicza, Muzeum Narodowe w Krakowie) II Konferencja Naukowa Muzeów Uczelnianych wychodziła poza próbę zaprezentowania poszczególnych akademickich jednostek muzealnych i miała na celu popularyzację badań nad teorią muzealnictwa uczelnianego, a także integrację środowiska i wspólne przyjrzenie się wyzwaniom stojącym przed tą coraz lepiej „słyszalną” grupą polskich muzeów.

Równolegle do konferencji powstał katalog zbiorów muzeów uczelnianych MUZEA UCZELNIANE – KATALOG pierwsze takie wydawnictwo w Polsce, prezentujące dziedzictwo zachowane w instytucjach bardzo różnych, ale o wspólnym akademickim mianowniku. Katalog dofinansowany przez MKiDN w ramach priorytetu koordynowanego przez NIMOZ dołączył do publikacji książkowych wydanych pod szyldem Stowarzyszenia Muzeów Uczelnianych, które zapoczątkowała w 2016 roku pozycja Muzea i narody w Europie Środkowej. Przed pierwszą wojną światową – pierwszy polski przekład fragmentu monumentalnego omówienia historii muzealnictwa europejskiego, którą w języku francuskim opracował prof. dr hab. Krzysztof Pomian.

W 2018 roku publikacja „MUZEA UCZELNIANE. KATALOG” zgłoszona do XII edycji konkursu „Mazowieckie zdarzenia muzealne – Wierzba” przez Muzeum UW zajęła pierwsze miejsce w swojej kategorii – „Wydawnictwa muzealne”. Nagroda, udowadnia, że nasza działalność jest potrzebna i doceniana. Trwają prace nad rozszerzoną oraz docelowo tłumaczoną na angielski wersją katalogu.

W dniach 17-19 października 2018 roku w Łodzi odbyła się III Konferencja Naukowa pt.: „Muzea uczelniane: wyzwania, zagrożenia, możliwości”. Organizatorem konferencji było Stowarzyszenie Muzeów Uczelnianych zaś współorganizatorem Politechnika Łódzka. Celem konferencji było między innymi omówienie roli jaką spełniają muzea uczelniane, problematyki ich działalności wobec nowego Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce (Ustawa 2.0) a także określenie nowych wyzwań, możliwości czy zagrożeń związanych z funkcjonowaniem muzeów uczelnianych. Konferencja ukazała drogi współdziałania dla środowiska akademików-muzealników służące jednemu wspólnemu celowi: zabezpieczeniu i promocji dziedzictwa polskich uczelni. W konferencji wzięło udział ponad 100 osób z 62 muzeów uczelnianych z całej Polski.

W 2017 oraz 2018 roku Stowarzyszenie Muzeów Uczelnianych otrzymało dofinansowanie projektów ze środków Programu Wieloletniego NIEPODLEGŁA na lata 2017-2021 w ramach Programu Dotacyjnego „Niepodległa”.
Realizowane projekty: „Rektor Józef Brudziński i ruch niepodległościowy na Uniwersytecie Warszawskim – wystawa i konferencja naukowa” oraz „Niepodległe uczelnie. Doktorzy honoris causa w Polsce w latach 1918-1939 – wystawa, katalog i koncert z muzyką Ignacego Jana Paderewskiego”.

Do Stowarzyszenia Muzeów Uczelnianych należą lub współpracują z nim przedstawiciele ponad 80 jednostek z całej Polski:
1. Centrum Historii Politechniki Białostockiej
2. Uniwersyteckie Centrum Przyrodnicze im. Profesora Andrzeja Myrchy
3. *Muzeum Historii Medycyny i Farmacji Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku
4. Gabinet Ryszarda Kaczorowskiego Ostatniego Prezydenta RP na Uchodźstwie, Biblioteka Uniwersytecka im. Jerzego Giedroycia, Uniwersytet w Białymstoku
5. Muzeum Dyplomacji i Uchodźstwa Polskiego Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy
6. Muzeum Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy
7. Muzeum Fotografii w Bydgoszczy
8. Muzeum Uniwersytetu Gdańskiego
9. *Muzeum Inkluzji w Bursztynie, Katedra Zoologii Bezkręgowców i Parazytologii, Wydział Biologii Uniwersytetu Gdańskiego
10. *Muzeum Kryminalistyki Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Gdańskiego
11. Sekcja Historyczna, Biblioteka Politechniki Gdańskiej
12. *Muzeum Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego
13. Sala Tradycji Akademii Morskiej w Gdyni
14. Sala Tradycji Akademii Marynarki Wojennej im. Bohaterów Westerplatte w Gdyni
15. Muzeum Geologii Złóż im. Cz. Poborskiego, Wydział Górnictwa i Geologii Politechniki Śląskiej w Gliwicach
16. Muzeum Techniki Politechniki Śląskiej w Gliwicach
17. Ośrodek Historii i Tradycji Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach
18. Muzeum Organów Śląskich Akademia Muzyczna im. K. Szymanowskiego w Katowicach
19. Archiwum Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach
20. Muzeum Akademii Górniczo-Hutniczej
21. *Muzeum Geologiczne Wydziału Geologii, Geofizyki i Ochrony Środowiska Akademii Górniczo-Hutniczej im. Stanisława Staszica w Krakowie
22. Muzeum Akademii Sztuk Pięknych im. Jana Matejki w Krakowie
23. Archiwum Akademii Wychowania Fizycznego im. Bronisława Czecha w Krakowie
24. *Muzeum Politechniki Krakowskiej
25. Centrum Edukacji Przyrodniczej Uniwersytetu Jagiellońskiego
26. *Muzeum Farmacji Wydziału Farmaceutycznego Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego
27. Muzeum Ogrodu Botanicznego Uniwersytetu Jagiellońskiego
28. *Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego Collegium Maius
29. Muzeum Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Jagiellońskiego
30. Zbiory Katedry i Zakładu Farmakognozji Uniwersytetu Jagiellońskiego – Collegium Medicum
31. Centrum Dokumentacji Zsyłek, Wypędzeń i Przesiedleń Uniwersytetu Pedagogicznego w Krakowie
32. Centrum Edukacji Gleboznawczej – Muzeum Gleb Uniwersytetu Rolniczego im. Hugona Kołłątaja w Krakowie
33. Muzeum Uniwersytetu Rolniczego im. Hugona Kołłątaja
34. Ośrodek Konferencyjno-Edukacyjny Uniwersytetu Szczecińskiego w Kulicach
35. Muzeum Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II
36. Muzeum Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie
37. Muzeum Politechniki Lubelskiej
38. Muzeum Geologiczne im. Jana Ziomka Wydziału Nauk Geograficznych Uniwersytetu Łódzkiego
39. Muzeum Przyrodnicze Uniwersytetu Łódzkiego
40. Muzeum Uniwersytetu Medycznego w Łodzi
41. Archiwum Zbiorów Akademia Sztuk Pięknych im. Władysława Strzemińskiego w Łodzi
42. Muzeum Politechniki Łódzkiej, Pracownia Historyczna Politechniki Łódzkiej
43. Archiwum i Muzeum Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie
44. Muzeum Politechniki Opolskiej i Lamp Rentgenowskich w Opolu
45. *Muzeum Uniwersytetu Opolskiego
46. *Muzeum Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
47. *Muzeum Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu
48. Muzeum Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu
49. Pracownia Muzeum Ziemi, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
50. Zbiory Przyrodnicze, Wydział Biologii, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
51. Muzeum Lasu i Drewna w Rogowie, SGGW
52. Muzeum Uniwersytetu Rzeszowskiego
53. Izba Historii i Tradycji, Szkoła Policji w Słupsku
54. Muzeum Medycyny i Farmacji w Sosnowcu
55. Muzeum Wydziału Nauk o Ziemi Uniwersytetu Śląskiego
56. Izba Pamięci Polskiej Policji, Wyższa Szkoła Policji w Szczytnie
57. Muzeum przy Zakładzie Historii Medycyny Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego
58. Muzeum Geologiczne Wydziału Nauk o Ziemi Uniwersytetu Szczecińskiego
59. Muzeum Uniwersyteckie w Toruniu
60. Archiwum Emigracji Biblioteki Uniwersyteckiej w Toruniu
61. *Muzeum Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie
62. Muzeum Politechniki Warszawskiej
63. *Muzeum Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie
64. Muzeum Osteologiczne Katedry Nauk Morfologicznych Wydziału Medycyny Weterynaryjnej
65. Wirtualne Muzeum Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie
66. Muzeum Geologiczne im. Stanisława Józefa Thugutta, Wydział Geologii Uniwersytetu Warszawskiego
67. *Muzeum Uniwersytetu Warszawskiego
68. *Ogród Botaniczny Uniwersytetu Warszawskiego
69. *Muzeum Historii Medycyny Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego
70. Sala Tradycji Akademii Sztuki Wojennej w Warszawie
71. Izba Pamięci Pułku AK Baszta i Walk Powstańczych Oddziałów Armii Krajowej na Mokotowie, Uczelnia Łazarskiego
72. Ośrodek Dokumentacji Sztuki – Muzeum Akademii Sztuk Pięknych im. Eugeniusza Gepperta we Wrocławiu
73. Muzeum Farmacji Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu
74. *Muzeum Geologiczne im. Henryka Teisseyre, Instytut Nauk Geologicznych Uniwersytetu Wrocławskiego
75. *Muzeum Mineralogiczne im. Kazimierza Maślankiewicza, Wydział Nauk o Ziemi i Kształtowania Środowiska Uniwersytetu Wrocławskiego
76. *Muzeum Uniwersytetu Wrocławskiego
77. Muzeum Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu
78. Centrum Historii Uczelni Akademii Wychowania Fizycznego we Wrocławiu
79. Archiwum Akademii Wychowania Fizycznego we Wrocławiu
80. Sala Tradycji Akademii Wojska Lądowych we Wrocławiu
81. *Muzeum Politechniki Wrocławskiej

* – członkowie instytucjonalni