O STOWARZYSZENIU

Geneza powstania w Polsce pierwszego stowarzyszenia zrzeszającego muzea działające w strukturach wyższych uczelni sięga 2012 roku. Wówczas to projekty i zamysły muzealników uczelnianych, jawiące się do tej pory w sferze wyłącznie wirtualnych idei, zaczęły przekształcać się w realne działania. Pewnego rodzaju iskrą stała się współpraca między dr. Hubertem Kowalskim z Muzeum Uniwersytetu Warszawskiego, dr Magdaleną Grassmann z Muzeum Historii Medycyny i Farmacji Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku i dr. Markiem Bukowskim z Muzeum Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego. W wyniku prowadzonych rozmów, skala rozpropagowywania idei Stowarzyszenia zataczała coraz szersze kręgi. W czerwcu 2012 roku doszło do pierwszego spotkania przedstawicieli polskich muzeów uczelnianych. Funkcję gospodarza spotkania przyjął na siebie dr Andrzej Ulmer – kierownik Muzeum Politechniki Warszawskiej. Na zaproszenie odpowiedzieli muzealnicy z Białegostoku, Poznania, Krakowa, Gdyni, Gdańska i Warszawy. W trakcie pierwszego spotkania dyskutowano na temat możliwości prowadzenia wspólnych działań i zacieśnienia współpracy pomiędzy jednostkami. Rezultatem rozmów było powołanie nieformalnego projektu „Muzea Uczelniane”. Do kolejnego spotkania doszło w murach Uniwersytetu Warszawskiego.

Skutkiem prowadzonych obrad było uruchomienie strony internetowej muzeauczelniane.pl. Równocześnie z powstaniem strony zapoczątkowane zostały prace nad wspólną objazdową wystawą planszową zatytułowaną „Muzea Uczelniane – Jesteśmy”. W ten sposób zebrany został materiał prezentujący działalność oraz zbiory poszczególnych muzeów (wówczas jeszcze kilkunastu). Główną ideą ekspozycji stało się rozpropagowanie muzeów uczelnianych na terenie całego kraju. Wystawa rozpoczęła swoją podróż po miastach Polski w listopadzie 2013 roku. Prezentowana była w siedzibach muzeów uczelnianych m.in. w Warszawie, Białymstoku, Gdańsku, Gdyni, Poznaniu, Rzeszowie, Opolu, Krakowie. Ekspozycji towarzyszyła broszura prezentująca dziedzictwo akademickie pierwszych uczelni, które zgłosiły swój akces do Stowarzyszenia. W późniejszym czasie wydano angielską wersję przewodnika po muzeach akademickich. Materiały te są dostępne na niniejszej stronie.

Rok po pierwszym spotkaniu, w Muzeum Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie doszło do czwartego już zjazdu grupy roboczej przedstawicieli muzeów uczelnianych. Na zaproszenie kustosz mgr Karoliny Grobelskiej udział w nim wzięli dr hab. prof. UKSW Piotr Majewski, dyrektor Narodowego Instytutu Muzealnictwa i Ochrony Zbiorów, oraz dr hab. prof. ASP Dorota Folga-Januszewska, przewodnicząca Polskiego Komitetu Narodowego ICOM. Wspólne doświadczenia przedstawicieli akademickich jednostek muzealnych po dwóch latach działań w ramach projektu spowodowały podjęcie w dniu 28 maja 2014 roku decyzji o powołaniu Stowarzyszenia Muzeów Uczelnianych.

Najważniejszym celem Stowarzyszenia jest działalność na rzecz rozwoju muzeów uczelnianych oraz zachowania dziedzictwa akademickiego poprzez jego ochronę, upowszechnianie, promocję, a także wspieranie gromadzenia, dokumentowania i konserwacji zabytków, inicjowanie i prowadzenie badań naukowych. Prowadzona jest szeroko zakrojona działalność informacyjna, propagująca ideę muzealnictwa uczelnianego na terenie Polski, jak też poza jej granicami.

W 2015 roku przedstawiciele Stowarzyszenia wzięli udział w I Kongresie Muzealników w Łodzi. Stowarzyszenie prowadzi stałą współpracę z Narodowym Instytutem Muzealnictwa i Ochrony Zbiorów mającą na celu popularyzację idei kolekcji uczelnianych, zwrócenie uwagi na ich szczególną specyfikę, jak również na stałe podnoszenie poziomu merytorycznego muzeów uczelnianych i ich pracowników. O idei i działalności Stowarzyszenia jego członkowie informują również podczas licznych konferencji naukowych i wyjazdów szkoleniowych. W sierpniu 2015 roku nawiązano współpracę z muzeami uniwersyteckimi w północnych Włoszech. Już wcześniej informację o współpracy polskich muzeów uczelnianych i idei powołania organizacji je stowarzyszającej przedstawiono podczas obrad Zgromadzenia Generalnego European Academic Heritage Network UNIVERSUEM (w Walencji w 2013 i Hamburgu w 2014 roku). Ponadto działalność Stowarzyszenia została zaprezentowana na forum obrad UMAC (University Museums and Collections) i na ich stronach internetowych.

Idea powołania Stowarzyszenia skupiającego wąskie grono muzealników uczelnianych w Polsce jest doceniana przez różne środowiska naukowe i kulturalne. W 2015 roku Stowarzyszenie odebrało wyróżnienie w kategorii „Najlepszy muzealny projekt otwarty” w IX konkursie „Mazowieckie Zdarzenia Muzealne – Wierzba” organizowanym przez Mazowiecki Oddział Stowarzyszenia Muzealników Polskich.

W dniach 19–20 maja 2016 roku odbyła się I Ogólnopolska Konferencja Muzeów Uczelnianych w Pałacu w Nieborowie (oddziale Muzeum Narodowego w Warszawie). Na spotkanie przybyło 45 przedstawicieli muzeów z całej Polski reprezentujących 26 instytucji. W trakcie pierwszego dnia delegaci zaprezentowali swoje jednostki w krótkich wystąpieniach, przedstawiając historię instytucji, ich rozmiary, specyfikę zbiorów, działalność, wyzwania badawcze oraz problemy organizacyjne. Rozpoznano wspólny dla większości jednostek rys funkcjonowania – wiele muzeów uczelnianych dopiero wypracowuje sobie pozycję na uczelniach, pozostając na pograniczu między ars (szeroko rozumiane sztuka i kultura) a educatio (pełnienie odpowiedniej roli w strukturze uniwersyteckiej/akademickiej). Wśród prezentowanych muzeów znalazły się zarówno niewielkie placówki, jak i instytucje zatrudniające kilkudziesięciu pracowników. Drugiego dnia konferencji odbyło się przeprowadzone przez NIMOZ szkolenie „Podstawy digitalizacji i prowadzenia projektów digitalizacyjnych w muzeach”. Obrady zakończyły się zwiedzaniem pałacu w Nieborowie i ogrodu w Arkadii.

W 2017 roku Stowarzyszenie Muzeów Uczelnianych zrealizowało projekty zakreślone jeszcze szerzej. Zorganizowana w dniach 22–24 listopada 2017 w Krakowie (Uniwersytet Jagielloński, Akademia Górniczo-Hutnicza, Muzeum Narodowe w Krakowie) Konferencja Naukowa Muzeów Uczelnianych wychodziła poza próbę zaprezentowania poszczególnych akademickich jednostek muzealnych i miała na celu popularyzację badań nad teorią muzealnictwa uczelnianego, a także integrację środowiska i wspólne przyjrzenie się wyzwaniom stojącym przed tą coraz lepiej „słyszalną” grupą polskich muzeów.

Równolegle do konferencji powstał katalog zbiorów muzeów uczelnianych – pierwsze takie wydawnictwo w Polsce, prezentujące dziedzictwo zachowane w instytucjach bardzo różnych, ale o wspólnym akademickim mianowniku. Katalog dofinansowany przez MKiDN w ramach priorytetu koordynowanego przez NIMOZ dołączył do publikacji książkowych wydanych pod szyldem Stowarzyszenia Muzeów Uczelnianych, które zapoczątkowała w 2016 roku pozycja Muzea i narody w Europie Środkowej. Przed pierwszą wojną światową – pierwszy polski przekład fragmentu monumentalnego omówienia historii muzealnictwa europejskiego, którą w języku francuskim opracował prof. dr hab. Krzysztof Pomian.

Do Stowarzyszenia Muzeów Uczelnianych należą lub współpracują z nim przedstawiciele ponad 50 jednostek z całej Polski:
1. Centrum Historii Politechniki Białostockiej
2. Uniwersyteckie Centrum Przyrodnicze im. Profesora Andrzeja Myrchy
3. Muzeum Historii Medycyny i Farmacji Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku
4. Muzeum Dyplomacji i Uchodźstwa Polskiego Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy
5. Muzeum Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy
6. Muzeum Fotografii w Bydgoszczy
7. Muzeum Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego
8. Sala Tradycji Akademii Morskiej w Gdyni
9. Muzeum Geologii Złóż im. Cz. Poborskiego, Wydział Górnictwa i Geologii Politechniki Śląskiej w Gliwicach
10. Muzeum Akademii Górniczo-Hutniczej
11. Muzeum Geologiczne Wydziału Geologii, Geofizyki i Ochrony Środowiska Akademii Górniczo-Hutniczej im. Stanisława Staszica w Krakowie
12. Muzeum Akademii Sztuk Pięknych im. Jana Matejki w Krakowie
13. Muzeum Politechniki Krakowskiej
14. Centrum Edukacji Przyrodniczej Uniwersytetu Jagiellońskiego
15. Muzeum Farmacji Wydziału Farmaceutycznego Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego
16. Muzeum Ogrodu Botanicznego Uniwersytetu Jagiellońskiego
17. Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego Collegium Maius
18. Muzeum Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Jagiellońskiego
19. Zbiory Katedry i Zakładu Farmakognozji Uniwersytetu Jagiellońskiego – Collegium Medicum
20. Centrum Dokumentacji Zsyłek, Wypędzeń i Przesiedleń Uniwersytetu Pedagogicznego w Krakowie
21. Centrum Edukacji Gleboznawczej – Muzeum Gleb Uniwersytetu Rolniczego im. Hugona Kołłątaja w Krakowie
22. Muzeum Uniwersytetu Rolniczego im. Hugona Kołłątaja
23. Ośrodek Konferencyjno-Edukacyjny Uniwersytetu Szczecińskiego w Kulicach
24. Muzeum Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II
25. Muzeum Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej
26. Muzeum Geologiczne im. Jana Ziomka Wydziału Nauk Geograficznych Uniwersytetu Łódzkiego
27. Muzeum Przyrodnicze Uniwersytetu Łódzkiego
28. Muzeum Uniwersytetu Medycznego w Łodzi
29. Archiwum i Muzeum Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie
30. Muzeum Politechniki Opolskiej i Lamp Rentgenowskich
31. Muzeum Uniwersytetu Opolskiego
32. Muzeum Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza
33. Muzeum Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu
34. Muzeum Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu
35. Muzeum Lasu i Drewna w Rogowie
36. Muzeum Uniwersytetu Rzeszowskiego
37. Muzeum Medycyny i Farmacji w Sosnowcu
38. Muzeum Wydziału Nauk o Ziemi Uniwersytetu Śląskiego
39. Muzeum przy Zakładzie Historii Medycyny Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego
40. Muzeum Geologiczne Wydziału Nauk o Ziemi Uniwersytetu Szczecińskiego
41. Muzeum Uniwersyteckie w Toruniu
42. Muzeum Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie
43. Muzeum Politechniki Warszawskiej
44. Muzeum Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego
45. Muzeum Geologiczne im. Stanisława Józefa Thugutta, Wydział Geologii Uniwersytetu Warszawskiego
46. Muzeum Uniwersytetu Warszawskiego
47. Muzeum Historii Medycyny Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego
48. Ośrodek Dokumentacji Sztuki – Muzeum Akademii Sztuk Pięknych im. Eugeniusza Gepperta we Wrocławiu
49. Muzeum Farmacji Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu
50. Muzeum Geologiczne im. Henryka Teisseyre, Instytut Nauk Geologicznych Uniwersytetu Wrocławskiego
51. Muzeum Mineralogiczne im. Kazimierza Maślankiewicza, Wydział Nauk o Ziemi i Kształtowania Środowiska Uniwersytetu Wrocławskiego
52. Muzeum Uniwersytetu Wrocławskiego