Adres: Kopernika 27, 31-501 Kraków, Collegium Śniadeckiego UJ, parter, wejście od Ogrodu Botanicznego
 
Kurator: prof. dr hab. Alicja Zemanek; tel.: 12 663 36 36, e-mail: alicja.zemanek@uj.edu.pl
 
Asystent: dr Piotr Klepacki; 12 663 36 25, e-mail: piotr.klepacki@uj.edu.pl
 
Udostępnianie zbiorów: mgr inż. Beata Sikora-Majewska; tel.: 12 663 36 17
e-mail: beata.sikora-majewska@uj.edu.pl
 
Muzeum czynne: wtorek-piątek: 10.00-14.00, niedziela: 11.00-15.00 – w sezonie letnim, od kwietnia do października. Dla studentów przez cały rok po uprzednim zgłoszeniu.
 


 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Muzeum Ogrodu Botanicznego UJ związane jest z długoletnią działalnością naukową i dydaktyczną tej placówki oraz krakowskiego ośrodka botanicznego. Zbiory zaczęto gromadzić pod koniec XVIII w., a w późniejszych latach systematycznie je wzbogacano. Okazy owoców, nasion, drewien oraz wyrobów rzemiosła artystycznego służyły głównie do demonstracji w czasie zajęć dydaktycznych, później niektórzy botanicy przekazywali materiały badawcze po ukończeniu swoich prac lub eksponaty zgromadzone w czasie wypraw naukowych. Przez długie lata Muzeum nie miało stałej siedziby, a okazy przenoszone były w różne miejsca. W dniu 26 V 1983 w czasie uroczystości jubileuszu 200-lecia Ogrodu Botanicznego UJ otwarto stałą ekspozycję według scenariusza Alicji Zemanek i projektu muzeologa i plastyka Jerzego Świecimskiego (1927-2012). Muzeum usytuowane zostało na parterze dawnego Obserwatorium Astronomicznego, przemianowanego w 1963 r. na Collegium Śniadeckiego UJ, po wyprowadzeniu się astronomów. W latach 1995-1996, w czasie prac nad rewaloryzacją obiektu dokonano przebudowy i modernizacji pomieszczeń magazynowych, a także odnowienia sal ekspozycyjnych połączonego z pełnym przywróceniem ich historycznego charakteru. W 1994 r. Muzeum zyskało status pracowni o nazwie: Muzeum Botaniczne i Pracownia Historii Botaniki im. J. Dyakowskiej. Placówka została nazwana dla upamiętnienia działalności Jadwigi Dyakowskiej (1905-1992), profesora UJ, paleobotanika i historyka botaniki. W 2011 r. po likwidacji wszystkich pracowni na UJ nastąpił powrót do dawnej nazwy Muzeum Ogrodu Botanicznego. Obecnie Muzeum zajmuje 7 pokoi na parterze Collegium – najstarszego poziomu budynku pochodzącego z XVII w., o łącznej powierzchni 172 m2, w tym 4 sale ekspozycyjne (110 m2), z wyjściem na taras prowadzący do Ogrodu Botanicznego.
 
Na zbiory botaniczne składają się owoce, nasiona, okazy dendrologiczne tzn. przekroje i pnie drzew oraz całe rośliny zakonserwowane w płynach. Materiały te zostały zebrane w Ogrodzie Botanicznym oraz w czasie wypraw botaników do Europy, Afryki, Ameryki i Azji (XIX-XX w.). Autonomiczną grupę tworzą zbiory historyczno-botaniczne – archiwalia, dawne pomoce do nauczania botaniki – modele roślin, tablice dydaktyczne (XIX-XX w.); preparaty mikroskopowe, a także materiały ikonograficzne: fotografie i negatywy, ryciny, obrazy olejne, akwarele i inne. Większość materiałów dokumentuje działalność Ogrodu Botanicznego UJ w XX w.
 
Sala prezentująca historię Ogrodu Botanicznego UJ
 
Wyeksponowane są stare plany, ryciny, „szafa biograficzna” najsławniejszego polskiego botanika i zasłużonego dyrektora Ogrodu Władysława Szafera (1886-1970) – współtwórcy ochrony przyrody w Polsce i Europie. Tło wystawy tworzą fragmenty pni i próbki drewna drzew i krzewów dziko rosnących oraz uprawianych w Polsce. Oryginalnym eksponatem jest ”szafka dendrologiczna” z 260. próbek krajowych i obcych gatunków drzew i krzewów sporządzona w 1840 r. na zamówienie zoologa Antoniego Wagi (1799-1890).
 
Sala polarna
 
Wystawa „Świat tundry polarnej w Arktyce i Antarktyce” – okazy porostów i roślin naczyniowych zebranych w XXI w. na Spitsbergenie i Wyspie Króla Jerzego przez Marię Olech, emerytowanego profesora UJ.
 
Przybudówka z witrażem
  
Ekspozycja roślin nagozalążkowych – szyszki i drewna drzew i krzewów szpilkowych oraz strobile czyli tzw. szyszki sagowców uprawianych w szklarniach krakowskiego Ogrodu Botanicznego.
 
Sala tropikalna
 
Największa, sześciokątna sala zawiera ekspozycję zatytułowaną „Botanika tropikalna w Krakowie”. Jedno ze stanowisk ekspozycyjnych poświęcone jest ogrodnikowi Józefowi Warszewiczowi (1812-1866) inspektorowi Ogrodu, podróżnikowi i zbieraczowi roślin w Ameryce Środkowej i Południowej. W siedmiu oszklonych, XIX-wiecznych szafach wystawione są zbiory dyrektora Ogrodu Mariana Raciborskiego (1863-1917) – badacza roślin i grzybów zebrane pod koniec XIX w. na Jawie w ówczesnych Indiach Holenderskich. Można tu obejrzeć owoce i nasiona tropikalnych roślin użytkowych, próbki drewien, liany i epifity, pasożytnicze rośliny kwiatowe, a także wyroby ludowego rzemiosła. Na środku sali stoi gablota ze zbiorami owoców i nasion roślin sawannowych zebranych w Zambii i Nigerii przez profesorów UJ Jana Kornasia (1923-1994) i Annę Medwecką-Kornaś. Osobne stanowisko ekspozycyjne poświęcone jest owocom, nasionom i okazom zielnikowym z wyprawy „Kilimandżaro 75”, w której brali udział pracownicy Ogrodu, Kazimierz Szczepanek i Bogdan Zemanek.
 
Altana dendrologiczna
 
Część zbiorów dendrologicznych wystawiona jest w tzw. altanie dendrologicznej usytuowanej w starej części arboretum, przy wschodnim murze Ogrodu. Murowana altana zaprojektowana w dawnym stylu pochodzi z 2. połowy XX w. W 2005 r. urządzono tutaj ekspozycję pni i próbek drewna niektórych gatunków drzew i krzewów. Aranżację zaprojektował emerytowany pracownik techniczny Ogrodu Józef Wróbel, który również wyeksponował kilka swoich drewnianych rzeźb.
 
Wystawy czasowe
 
Co roku organizuje się ok. 10 wystaw czasowych, głównie malarstwa, fotografii i innych obiektów plastycznych związanych tematycznie z przyrodą, zwłaszcza z botaniką (kwiaty, drzewa, ogrody, krajobrazy itd.). Autorami wystaw są zarówno artyści profesjonalni, jak i amatorzy.

 

 
Ogród Botaniczny Uniwersytetu Jagiellońskiego
 
Adres: Kopernika 27, 31-501 Kraków
 
tel.: 12 421 26 20, 12 663 36 33
e-mail: hortus@uj.edu.pl
 
http://www.ogrod.uj.edu.pl/
 
Kierownik: dr hab. Józef Mitka; tel. 12 663 36 31, e-mail: j.mitka@uj.edu.pl
 
Dokumentacja: dr Bogusław Binkiewicz; tel. 12 663 36 17, e-mail: boguslaw.binkiewicz@uj.edu.pl
 
Ogród czynny: codziennie w godzinach od 9.00-19.00 – w sezonie letnim, od kwietnia do października
 

Najstarszy polski ogród botaniczny założony w 1783 r., w ciągu ponad 230 lat funkcjonowania w Uniwersytecie Jagiellońskim związany był ściśle z katedrami najpierw chemii i historii naturalnej, później botaniki, a następnie z Instytutem Botaniki. Jest zakładem naukowym, a zarazem żywym muzeum flory świata, o szerokim znaczeniu społecznym i ogólnokulturowym, co sprawia, że swoją działalnością w dziedzinie edukacji i popularyzacji wykracza poza ramy uniwersyteckie.Przetrwał w tym samym miejscu od XVIII w., dawniej była to dzielnica Wesoła, dzisiaj znajduje się w dzielnicy II – Grzegórzki, z bramą wejściową od ulicy Kopernika 27. Początkowo zajmował obszar ok. 2,4 ha, obecną powierzchnię 9,6 ha uzyskał w latach 1956-1958.
 
Ogród Botaniczny UJ powstał z inicjatywy Komisji Edukacji Narodowej jako zakład pomocniczy katedry chemii i historii naturalnej. Pierwszym dyrektorem był Jan Jaśkiewicz (1749-1809). Obszar zakomponowany początkowo jako park barokowy typu francuskiego, został poszerzony w XIX w., kiedy założono arboretum w swobodnym, romantycznym stylu, z kamiennymi ławkami istniejącymi do dzisiejszego dnia. Na stawie pochodzącym z dawnego starorzecza Wisły, wzniesiono w 1856 r. sztuczną wyspę. Stan kolekcji roślin ulegał zmianom w zależności od sytuacji politycznej kraju i warunków rozwoju nauki w Uniwersytecie Jagiellońskim. Pod koniec XVIII w. zbiory obejmowały ok. 3 000 okazów roślin, głównie użytkowych. Wiele nowych kolekcji założył dyrektor Alojzy Estreicher (1786-1852). Szczególną sławę zyskał Ogród w latach 60. XIX w., kiedy dyrektorem był Ignacy Rafał Czerwiakowski (1808-1882), a głównym ogrodnikiem czyli inspektorem Józef Warszewicz (1812-1866), podróżnik po Ameryce Środkowej i Południowej. Bogactwo egzotycznych roślin, zwłaszcza storczyków, przyciągało publiczność. W 1882 r. wybudowano wysoką palmiarnię, która przetrwała do 1969 r. Zbiory podupadły pod koniec XIX w. i dopiero dyrektor Marian Raciborski (1863-1917) rozpoczął odnowę na początku XX w. Wiele nowych działów powstało w czasach działalności Władysława Szafera (1886-1970) – jednego z najbardziej zasłużonych dyrektorów. W okresie drugiej wojny światowej Ogród Botaniczny był jedynym czynnym zakładem Uniwersytetu Jagiellońskiego włączony w utworzoną przez okupantów instytucję Zakłady Botaniczne Generalnego Gubernatorstwa (Botanische Anstalten des Generalgouvernements). Związany z hitlerowskimi władzami Wilhelm Herter sprawujący kierownictwo dopuścił do dużych zniszczeń. Krakowski Ogród jednak przetrwał jako jedyny z polskich ogrodów botanicznych. W 2. połowie XX w. nastąpił jego rozwój terytorialny, a współczesny układ zaaranżowano w 2. połowie XX w. Obecnie znajdują się tutaj trzy zabytkowe kompleksy szklarni o łącznej powierzchni ok. 2500 m2: Victoria – szklarnia tropikalna genezą sięgająca lat 1786-1787, przebudowywana m.in. w latach 1827, 1856, 1925, rekonstruowana w 1995 r.; Holenderka – storczykarnia wybudowana w 1954 r., rekonstruowana w 2017 r. oraz palmiarnia Jubileuszowa wraz z zespołem szklarni tropikalnych (1959-1966). W 2. połowie XX w., po przejściu na emeryturę W. Szafera funkcję dyrektora (od lat 90. XX w. kierownika) pełnili: Bogumił Pawłowski (1898-1971), Bronisław Szafran (1897-1968), Wanda Wróbel-Stermińska (1911-1983) – p.o. dyrektora, Jan Walas (1903-1991), Kazimierz Szczepanek, Bogdan Zemanek, oraz aktualnie od 2012 r. – Józef Mitka.
 
W Ogrodzie utrzymuje się w uprawie ok. 6000 taksonów (gatunków i odmian) roślin, w tym ponad 2000 szklarniowych – pochodzących z obszarów tropikalnych, subtropikalnych i śródziemnomorskich. Urządzone są następujące działy roślin gruntowych: systematyki, genetyki i zmienności roślin, ekologii kwiatów, morfologiczno-biologiczny, roślin leczniczych i innych użytkowych, alpinaria, arboretum (drzewa i krzewy), rośliny chronione, rośliny biblijne, ogródek wiejski. W palmiarni Jubileuszowej: sagowce, rośliny wodne, mięsożerne, tropikalne gatunki użytkowe; w szklarniach kompleksu Victoria – epifity, kaktusy i inne sukulenty, paprocie, cytrusy i in.; w Holenderce – storczykowate.
 
Z cenniejszych zbiorów należy wymienić kolekcję sagowców (ok. 60 gatunków, w tym blisko 150-letnie okazy), największy w polskich ogrodach botanicznych zbiór szklarniowych storczykowatych (ok. 500 taksonów), arboretum (ok. 1000 taksonów drzew i krzewów), palmy (ok. 50 gatunków), tropikalne rośliny użytkowe (ok. 100 taksonów). Żywa kolekcja ma wartość nie tylko naukową, ale również historyczną i kulturową, zawiera bowiem wiele starych roślin, opisywanych przez uczonych i poetów, jak np. ok. 230-letni dąb szypułkowy (Quercus robur) zwany dębem Jagiellońskim, dwa ponad 200-letnie okazy derenia właściwego – tzw. derenie Śniadeckiego (Cornus mas), czy liczące blisko 150 lat żeńskie drzewo miłorzębu dwuklapowego (Ginkgo biloba). Pod koniec XX w. Ogród zyskał nową funkcję – rezerwuaru rzadkich i ginących w naturze roślin. W dniu 28 maja 1976 r. wpisany został do rejestru zabytków, jako cenny obiekt przyrodniczy, pomnik sztuki ogrodniczej oraz historii nauki.
W Ogrodzie Botanicznym UJ prowadzi się szeroką działalność edukacyjną na różnych poziomach: zajęcia dla studentów wyższych uczelni, lekcje biologii dla szkół, praktyki ogrodnicze, a także prelekcje w sezonie jesienno-zimowym. Średnia liczba zwiedzających wynosi ok. 60-80 tys. osób rocznie. Podobnie jak w innych ogrodach organizowane są imprezy o charakterze kulturalnym – koncerty, spotkania poetyckie i wystawy plenerowe. W 2006 r. zapoczątkowano wraz z innymi instytucjami „Święto ogrodów” – festiwal odbywający się co roku w sezonie wiosennym, popularyzujący idee ochrony przyrody, kultury ogrodowej oraz sztuki ukazującej piękno natury.