Muzeum Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Jagiellońskiego

Muzeum Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Jagiellońskiego
ul. Radziwiłłowska 4
31-026 Kraków
tel. (12) 422 21 16

www.uj.edu.pl/struktura/muzea/wl

zwiedzanie muzeum możliwe po wcześniejszym telefonicznym uzgodnieniu terminu

opiekunowie zbiorów: dr hab. prof. UJ Ryszard W. Gryglewski, dr Dorota Schmidt-Pospuła

Muzeum Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Jagiellońskiego
Muzealnictwo medyczne związane z Wydziałem Lekarskim Uniwersytetu Jagiellońskiego ma swoją odrębną specyfikę, co wiąże się nie tylko z charakterystyką gromadzonych zbiorów, lecz również z genezą ich powstawania i powiększania. Najstarsze bowiem znane kolekcje powstawały w XIX stuleciu przy katedrach Wydziału, służąc przede wszystkim dydaktyce i prowadzeniu badań naukowych, a nie będąc udostępnianymi szerszej publiczności. Taką właśnie funkcję pełniły tzw. gabinety anatomiczny i anatomopatologiczny, które z czasem zaczęto określać mianem muzeów – nigdy jednak nie zyskały one organizacyjnej odrębności.

Zbiór preparatów anatomicznych ma spośród nich najstarszą metrykę, sięgającą schyłku XVIII stulecia, kiedy profesor chirurgii Rafał Józef Czerwiakowski tworzył zręby tzw. gabinetu anatomicznego. W latach 30. XIX wieku prof. Antoni Kozubowski zdołał nadać mu trwalsze ramy organizacyjne, odtworzyć uszkodzone i dodać nowe preparaty. W 1868 roku zbiór anatomiczny liczył już przeszło 1500 pozycji inwentarza. Kiedy w latach 60. XIX wieku Ludwik Karol Teichmann przygotowywał plany budowy nowego budynku katedry anatomii, z góry wyznaczył pomieszczenia dla gabinetu, który coraz częściej określano mianem Muzeum anatomicznego. Profesor również powiększył znacząco zbiór – doskonałej jakości preparaty korozyjne zachowały się do dziś. Swój udział w tworzeniu kolekcji mieli również profesorowie Kazimierz Kostanecki, Adam Bochenek, Zygmunt Szantroch. Ten ostatni szczególnie się przysłużył renowacji i zabezpieczeniu zbiorów, dzięki czemu przetrwały one ciężkie lata wojny. Współcześnie muzeum nadal mieści się w gmachu Theatrum Anatomicum przy ulicy Kopernika 12, stanowiąc integralną część struktury katedry Anatomii UJ CM.

Kolekcja anatomopatologiczna powstawała systematycznie od początku lat 30. XIX wieku, organizowana staraniem prof. Ludwika Bierkowskiego. Zbiór gromadzony w pomieszczeniach ówczesnej Kliniki Chirurgicznej UJ, na parterze budynku przy ulicy Kopernika 7 (współcześnie siedziba Katedry Biochemii UJ CM), pod koniec lat 50. XIX wieku osiągnął blisko 1000 pozycji inwentarzowych. Znajdowały się wśród nich preparaty suche i te trzymane w wyskoku (czyli alkoholu), odlewy gipsowe i modele wykonane w wosku, a także rysunki i obrazy olejne prezentujące różne zmiany chorobowe oraz zaburzenia rozwojowe. Po śmierci Bierkowskiego w 1860 roku gabinet podupadł; część preparatów znalazła się w Katedrze i Zakładzie Anatomii Patologicznej UJ (te obiekty zachowały się do dziś, jakkolwiek nie są udostępniane osobom postronnym), a z początkiem lat 70. XIX wieku w klinice chirurgicznej nie odnotowuje się już istnienia tego wyodrębnionego zbioru.

Muzeum Wydziału Lekarskiego UJ miało inny od powyżej wymienionych charakter – stworzone było świadomie jako miejsce ochrony tradycji i historii nauki oraz sztuki lekarskiej, jako zalążek instytucji badawczej i placówki dydaktycznej. Pozostaje jednym najstarszych muzeów medycznych w Europie i najstarszym w Polsce. Jego twórcą był pasjonat tzw. starożytności lekarskich, znakomity internista i pionier gastrologii w Polsce, prof. Walery Jaworski (1849–1924). Dzięki jego inicjatywie dnia 27 kwietnia 1900 roku na posiedzeniu Wydziału Lekarskiego UJ podjęto uchwałę o powstaniu „Muzeum Historycznego dla Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Jagiellońskiego”. Kolekcja szybko się rozrastała dzięki hojności licznych darczyńców, m.in. samego Jaworskiego, prof. Adama Wrzoska, rodziny profesora Ludwika Bierkowskiego, dr. Maksymiliana Lebensbauma, rodziny dr. Tytusa Chałubińskiego oraz rodziny prof. Adama Bochenka. Mimo że tzw. „muzeum Jaworskiego” zyskało sporą popularność, nieodmiennie brakowało odpowiednich funduszy na jego właściwą lokalizację, a eksponaty spoczywały w szafach i skrzyniach. Do wybuchu II wojny światowej ograniczono się do paru czasowych ekspozycji i prowadzenia ksiąg inwentarzowych.

Kilka lat po zakończeniu wojny podjęto decyzję o rozwiązaniu katedr i zakładów medycyny. W 1956 roku reaktywowano zakład historii medycyny, ale o muzeum nadal nie mogło być mowy. Dopiero w roku 1990, dzięki poparciu rektora Tadeusza Cichockiego oraz prezesa Towarzystwa Lekarskiego Krakowskiego profesora Józefa Bogusza, przekazano na potrzeby Muzeum kilka pomieszczeń znajdujących się na parterze Domu Towarzystwa Lekarskiego Krakowskiego przy ulicy Radziwiłłowskiej 4. W dwa lata później uroczystego otwarcia muzeum dokonał rektor Akademii Medycznej prof. Andrzej Szczeklik.

Dzisiaj Muzeum Wydziału Lekarskiego dysponuje trzema pomieszczeniami ekspozycyjnymi oraz salą służącą zajęciom dydaktycznym i spotkaniom tematycznym. Na zbiór muzealny składają się starodruki i rękopisy medyczne, narzędzia i instrumenty lekarskie, kolekcja medali, kolekcja dyplomów lekarskich, obrazów olejnych oraz fotografii. Za szczególnie cenne należy uznać odlewy gipsowe z gabinetu anatomopatologicznego tworzonego przez profesora Ludwika Bierkowskiego, stanowiące największy taki zbiór w Europie, najstarsze zachowane historie chorób z kliniki chorób wewnętrznych prof. Macieja Józefa Brodowicza, zestawy narzędzi chirurgicznych pochodzących z początkowych lat istnienia kliniki uniwersyteckiej w Krakowie czy unikatowy przykład tzw. kołtuna polskiego, którego natura była przedmiotem szeregu dociekań lekarskich. Na ekspozycji stałej można również odnaleźć wiele starodruków medycznych oraz kolekcję zabytkowych mikroskopów. Muzeum nadal pozostaje integralną częścią Katedry Historii Medycyny UJ CM, służąc zarówno pracownikom naukowym, jak i studentom oraz pasjonatom historii medycyny.

dr hab. prof. UJ Ryszard W. Gryglewski